Հայաստանի հատուկ կացության քարտը 10 տարով 2026-ին. ում էին տալիս և ինչն է փոխարինել

Թարմացված է 11.11.2026-ի դրությամբ։ Հայաստանի 10 տարի ժամկետով հատուկ կացության քարտն ու ՀՀ հատուկ անձնագիրը տրվում էին «Օտարերկրացիների մասին» օրենքի 18-րդ հոդվածի համաձայն․ էթնիկ հայերին և այն օտարերկրացիներին, որոնք Հայաստանում իրականացնում էին տնտեսական կամ մշակութային գործունեություն։ HO-11-N օրենքը ուժի մեջ է մտել 2026 թ. նոյեմբերի 1-ից և չեղարկել է այդ հոդվածը։ Նոր հատուկ կարգավիճակներ չեն տրվում։ Մինչ 2026 թ. նոյեմբերի 1-ը տրված կարգավիճակները գործում են մինչև ժամկետի ավարտը։

Ում էին տալիս

«Օտարերկրացիների մասին» օրենքի 18-րդ հոդվածը հին խմբագրությամբ (մինչև 2026 թ. նոյեմբերի 1-ը) սահմանում է․

1. Հատուկ կարգավիճակ տրվում է հայկական ազգությամբ օտարերկրացիներին։ Կարգավիճակը կարող է տրվել նաև այլ օտարերկրացիների, ովքեր իրականացնում են Հայաստանում տնտեսական կամ մշակութային գործունեություն (մաս 1)։
2. Ժամկետը՝ 10 տարի։ Կարգավիճակն առձեռնելի է մեկից բարձր քանակությամբ (մաս 2)։
3. Հայտը Հայաստանում ներկայացվում էր միգրացիոն ծառայություն, արտասահմանում՝ ՀՀ դեսպանություն կամ հյուպատոսություն (մաս 3)։
4. Որոշումը կայացնում էր ՀՀ վարչապետը (մաս 5)։

ՀՀ ԱԳՆ այլաբանորեն ձևակերպում է համանման դրույթներ. կարգավիճակը տալու իրավունք ունեին հայկական ծագում ունեցող օտարերկրացիներին և ՀՀ ու ժողովրդի համար նշանակալի ծառայություններ ցուցաբերած կամ տնտեսական և մշակութային գործունեությամբ զբաղվող անձանց։ Սեփականատերերը ստանում էին հատուկ անձնագիր և մուտքի արտոնագիր անհրաժեշտ չէր։

Ինչ է փոխվել 2026 թ. նոյեմբերի 1-ից

HO-11-N օրենքը ընդունվել է 20.01.2026-ին և ուժի մեջ է մտել 2026 թ. նոյեմբերի 1-ից։ Օրենքը հատուկ կարգավիճակի համար նախատեսում է երեք փոփոխություն.

• Հատուկ կարգավիճակը հանվում է կարգավիճակների ցանկից (հոդված 14), մնում են միայն ժամանակավոր և մշտական կարգավիճակները։
• Հեղինակում է հոդված 18-ը ամբողջությամբ։ Այսինքն՝ չի մնացել հիմք, ժամկետ, տրամադրման կարգ։
• Հատուկ անձնագրի մասին հիշատակումները հանվում են հոդված 11-ից և 14-ից։

Անցումային դրույթ՝ հոդված 30, մաս 6․ ովքեր ստացել են հատուկ կարգավիճակ մինչև 2026 թ. նոյեմբերի 1-ը, կարող են օգտագործել նախկին իրավունքներն ու պարտականությունները մինչև ընթացիկ ժամկետի ավարտը։ Հոդված 30, մաս 5-ը նույնն է բազմաթիվ կարգավիճակ ունեցողի համար․ կարող եք օգտվել մինչև ժամկետի ավարտը։ Մինչև 2026 թ. նոյեմբերի 1-ը ներկայացված դիմումները դիտարկվում են նախկին կարգով (հոդված 30, մաս 4)։

Ինչ կա փոխարենը

Մշտական կացության կարգավիճակ՝ 5 տարով։ Օրենքի 16-րդ հոդվածն HO-11-N խմբագրությամբ մատնանշում է հիմքերը․

• էթնիկ պատկանելություն հայ ազգին։ Նախորդ կացության պահանջ օրենսդրությունը չի սահմանում։
• ազգակցություն ՀՀ քաղաքացու հետ (ամուսին, ծնող, երեխա), սակայն՝ բնակարանի և միջոցների առկայությամբ, և վերջին հինգ տարում առնվազն երեք տարի եղել է ժամանակավոր կարգավիճակով;
• ձեռնարկատիրական գործունեություն՝ և նույն՝ երեք տարվա ժամանակավոր կարգավիճակ;
• ներդրում;
• բացառիկ ծառայություններ ՀՀ-ին;

Կարգավիճակը՝ 5 տարով, ընթացակարգը որոշվում է կառավարության որոշմամբ։

Հայկական ծագում

Հոդված 29.5-ի մաս 2-ը սահմանում է, որ դիմողը ինքն է գրանցվում հարթակում, վերբեռնում փաստաթղթերը և միայն սկզբնական ստուգումից հետո գրանցվում առձեռն ներկայացման համար։ Հարթակն ընդունում է հետևյալ փաստաթղթերը․ ծննդյան վկայական։ Եթե այնտեղ ազգությունը նշված չէ, անհրաժեշտ է ազգությունը հաստատող փաստաթուղթ՝ մկրտության վկայագիր, ծննդյան կամ ծնողի, պապի, տատի, եղբոր կամ քրոջ ծննդյան վկայական, ծնողների ամուսնության վկայական, օտարերկրյա պետության փաստաթուղթ։ Օտարերկրյա փաստաթղթերը ներկայացվում են հայերեն նոտարական կամ հյուպատոսական թարգմանությամբ, այդ թվում՝ անձնագիրը։ Մանրամասն՝ Օնլայն մուտքագրում և Վերջնական բնակության քարտ հայկական ծագմամբ հոդվածներում։

Բացառիկ ծառայություններ

Մշտական կարգավիճակ բացառիկ ծառայության (հոդված 16, մաս 1, կետ «ե») հիմքով տալիս է ՀՀ վարչապետը (հոդված 17, մաս 5)։ 30 աշխատանքային օրվա քննության ժամկետը այս դեպքում չի գործում (հոդված 17, մաս 4)։

Ծանուցում բացակայության մասին

Ժամանակավոր կամ մշտական կացության կարգավիճակի տեր անձը, եթե Հայաստանից բացակայում է 183 օր կամ ավել, պարտավոր է 10 օրվա ընթացքում մուտքագրել ծանուցում միգրացիոն ծառայությանը էլեկտրոնային հարթակի միջոցով (հոդված 17, մաս 8)։ Բացառություն՝ ներդրման կամ բացառիկ ծառայության հիմքով ստացածները (կետ «դ» և «ե», հոդված 16, մաս 1)։ Էթնիկ հայերը, որ մշտական կարգավիճակ են ստացել կետ «բ»-ով, այս բացառությանը չեն ենթարկվում՝ նրանք պետք է տեղեկացնեն։ Չծանուցման և բացակայության հետևանքների համար տես՝ 180 օր առանց կացության քարտի։

Հատուկ կարգավիճակի արժեքը

Հիմք՝ «Պետական տուրքի մասին» օրենքի 14-րդ հոդված, կետ 8 (հին խմբագրությամբ)։ Նոր խմբագրությամբ կետ 8-ը (HO-215-N) հատուկ կարգավիճակ չի նախատեսում։ Մշտական կարգավիճակի դիմումի քննարկման տուրքը սահմանված է 250 000 դրամ, քարտի տրամադրումը՝ 5 950 դրամ։ Օրենքը նաև թույլ է տալիս կառավարությանը ազատել առանձին խմբերի պետական տուրքից, սակայն նման խմբերի վերաբերյալ որոշումներ հայտնաբերել չենք կարողացել։

Առանձին՝ ՀՀ ԱԳՆ նշում է Հայոց Ցեղասպանությունը վերապրածներին. նրանց տրամադրվում էր հատուկ անձնագիր պարզեցված կարգով, տուրք չէր գանձվում։ Որպես արտոնություն՝ 2026 թ. նոյեմբերի 1-ից հետո պահպանվելու մասին տեղեկություն չենք գտել։

Ինչպես էին նախկինում դիմում ներկայացնում

migration.e-gov.am կայքի և ՀՀ ԱԳՆ էջի տրամադրած ցանկում նշվում են հետևյալ փաստաթղթերը․

• դիմում և դիմում-հարցաթերթիկ;
• նամակ՝ ՀՀ դեսպանին կամ գլխավոր հյուպատոսին (արտասահմանում դիմելու համար), որտեղ նշվում է քաղաքացիությունը, դիմելու պատճառը, զբաղվածությունը, նախորդ այցերը Հայաստան, հնարավոր դատապարտվածության մասին տեղեկություն;
• անձնագիր կամ դուրս գալու փաստաթուղթ և դրանց նոտարական թարգմանությունը հայերեն;
• վեց գունավոր լուսանկար՝ 35×45 մմ;
• ազգային պատկանելությունը հաստատող փաստաթղթերից մեկը (մկրտության վկայական, օտարերկրյա մարմնի փաստաթուղթ ապոստիլով, ծննդյան վկայական կամ ծնողի, պապի, տատի, եղբոր կամ քրոջ փաստաթուղթ);
• անչափահասի դեպքում՝ ծնողի անձնագիր և ազգակցությունը հաստատող փաստաթուղթ, լիազորված անձի դեպքում՝ նրա անձնագիր;
• տուրքի վճարման կտրոն։ Մինչև 18 տարի տուրք չէր գանձվում։

Մերժման դեպքում դիմումը հնարավոր էր ներկայացնել մեկ տարի անց (ՀՀ ԱԳՆ)։ Այսօր հատուկ կարգավիճակի դիմում հնարավոր չէ ներկայացնել, բայց այս փաստաթղթերի ցանկը օգնում է կողմնորոշվել, թե ինչ ազգային պատկանելության վկայություններ են պետք մշտական կարգավիճակի դիմումի ժամանակ։

Հատուկ անձնագրի տիրակալի իրավունքները

ՀՀ ԱԳՆ-ի նկարագրությամբ՝ հատուկ կարգավիճակ ունեցողների վրա տարածվում էին ՀՀ օրենքի պաշտպանությունը և քաղաքացիների իրավունքներով ու պարտականություններով, բացի քվեարկելու և առաջադրվելու, ժամանցային կազմակերպություններին անդամագրվելու իրավունքներից։ Նրանք չէին զորակոչվում ՀՀ բանակ։ Հատուկ անձնագիրը չէր չեղարկում ԱՊՀ այլ երկրներում վիզային ռեժիմը՝ այդ երկրներում պետք էր ներկայացնել սեփական ազգային անձնագիրը։ Ներկայումս գործող հատուկ կարգավիճակների իրավունքներն ու պարտականությունները պահպանվում են մինչև ժամկետի ավարտը (հոդված 30, մաս 6, HO-11-N)։

Եթե ունեք հատուկ կարգավիճակ

1. Սահմանեք ժամկետի ավարտի օրը՝ այն նշված է փաստաթղթում։
2. Հիշեք հոդված 30, մաս 6-ը․ իրավունքներն ու պարտականությունները մինչև ավարտը չեն փոխվում։
3. Նախապես որոշեք հետագա քայլերն՝ օրենքը չի սահմանում հատուկ կարգավիճակի երկարացման կարգ, և չի հստակեցնում՝ կարելի՞ է դիմել մշտական կարգավիճակի ժամանակ, եթե դեռ ունեք հատուկ։ Սա մասնագետի հարց է։
4. Ժամկետի մոտենալուն պես պատրաստեք ազգային ծագման փաստաթղթերը և անձնագրի թարգմանությունը՝ Կացության քարտի փաստաթղթերը։
5. Ընդհանուր կանոնները մշտական կարգավիճակի մասին՝ Մշտական և հատուկ կացության քարտ։