Օտարերկրյա հաշվապահը հայկական ընկերությունում 2026-ին․ ինչ է թույլատրում օրենքը

Օտարերկրացին կարող է վարել հայկական ընկերության հաշվապահությունը։ «Հաշվապահական հաշվառման մասին» ՀՀ օրենքը այս աշխատանքը կապում է ոչ թե քաղաքացիության, այլ այլ պայմանների հետ։ Սակայն օտարերկրացին պետք է ունենա Հայաստանում աշխատելու օրինական հիմք, իսկ միջին և խոշոր ընկերություններում՝ փորձագետ-հաշվապահի որակավորում։

Հարցը բաղկացած է երեք մասից․ ով կարող է վարել հաշվառումը, արդյոք տվյալ անձը ունի Հայաստանում աշխատելու իրավունք և ինչ է փոխվում, եթե մասնագետը հաշվառումը կատարում է արտերկրից։ Ցածր ներկայացված է դրանցից յուրաքանչյուրի մանրամասն վերլուծությունը։

Ի՞նչ է ասում «Հաշվապահական հաշվառման մասին» օրենքը

ՀՀ «Հաշվապահական հաշվառման մասին» օրենքը սահմանում է, թե ով և ինչպես է վարում հաշվառումը կազմակերպությունում։ 8-ից 10-րդ հոդվածներում քաղաքացիության պայման չկա։ Այսպես է սահմանվում․

• Հաշվառումը կարող է կատարվել չորս եղանակով՝ հաշվապահական ծառայություն, հաշվապահ-աշխատող, հաշվապահական ծառայություններ մատուցող կազմակերպություն կամ ԱՁ, կամ՝ անձամբ տնօրենը (հոդ. 8, մաս 3)։
• Կազմակերպության ղեկավարությունը պատասխանատու է հաշվառման կազմակերպման և ֆինանսական հաշվետվությունների ներկայացման համար (հոդ. 8, մաս 1)։
• Գլխավոր հաշվապահը պատասխանատու է հաշվառման իրականացման և հաշվետվությունների պատրաստման համար (հոդ. 9, մաս 2)։ Եթե հաշվառումը ведում է կողմ կազմակերպություն, նրա լիազորված անձն է իրականացնում այս գործառույթները (հոդ. 9, մաս 1)։
• Հանրային հետաքրքրության կազմակերպություններում, խոշոր և միջին կազմակերպություններում գլխավոր հաշվապահ կարող է լինել միայն փորձագետ-հաշվապահ կամ աուդիտոր։ Եթե հաշվառումը վարողը կողմ կազմակերպություն է, ապա դրա լիազորված անձը պետք է ունենա այդ որակավորումը (հոդ. 10, մաս 1)։ Բանկերի, ապահովագրական և որոշ այլ ֆինանսական կազմակերպությունների համար Կենտրոնական բանկը կարող է սահմանել լրացուցիչ պահանջներ (հոդ. 10, մաս 3)։

Այսպիսով, օտարերկրացիների համար հայկական անձնագիր պարտադիր չէ։ Սակայն միջին և խոշոր ընկերություններում պարտադիր է որակավորումը, ոչ միայն դիպլոմը։ Կազմակերպությունների չափի մասին կարդացեք Պե՞տք է արդյոք հաշվապահը հոդվածում։

Ինչպե՞ս կարող է օտարերկրացին ստանալ փորձագետ-հաշվապահի որակավորում

Որակավորումը տրամադրում է մասնագիտացված կազմակերպությունը (հաշվապահների մասնագիտական միավորում)՝ միասնական վերահսկողության խորհրդի համաձայնությամբ (հոդ. 17, մաս 2-3)։ Պայմանները հետևյալն են․

Քննությունը փակ է որոշ անձանց համար. չեն ընդունում այն անձանց, ում դատարանը ճանաչել է անգործունակ կամ մասնակի անգործունակ, և նրանց, ում դատարանը զրկել է ֆինանսա-տնտեսական ոլորտում պաշտոն զբաղեցնելու իրավունքից, մինչև որ դատավճիռը չհեռացվի կամ չվերացվի (հոդ. 19, մաս 2)։ Քննության ծրագիրը և կարգը հաստատում է մասնագիտացված կազմակերպությունը՝ վերահսկողության խորհրդի համաձայնությամբ (հոդ. 17, մաս 3)։ Պարզաբանումները փորձի մասին սահմանում է նույն կազմակերպությունը՝ խորհրդի համաձայնությամբ (հոդ. 17, մաս 2, կետ 3), ուստի պայմանները պետք է ճշտել հենց այդ միությունում։

Հայաստանում աշխատելու իրավունք

Սա առանձին հարց է, և չի վերաբերում միայն «Հաշվապահական հաշվառման մասին» օրենքին։ «Օտարերկրացիների մասին» օրենքի HO-11-N (20.01.2026) փոփոխություններից հետո մոտեցումը հետևյալն է․

• Օտարերկրացին իրավունք ունի ազատ ընտրել մասնագիտություն և զբաղվել օրենքով չարգելված գործունեությամբ՝ պահպանելով սահմանված սահմանափակումները (հոդ. 22, մաս 1)։
• Առանձին աշխատանքային թույլտվություն չեն պահանջում հետևյալ դեպքում․ մշտական կացության քարտ ունեցող օտարերկրացիները և ժամանակավոր կացության քարտ ունեցողները, եթե հիմքը հոդ. 23, մաս 1, կետ 2-ով նշվածներից է՝ ուսում, ընտանիք, ձեռնարկատիրական գործունեություն կամ հայկական ծագում (հոդ. 23, մաս 1, կետ 1-2, հոդ. 15, մաս 1, կետ «ա», «դ», «ե», «զ»)։
• Մնացած օտարերկրացիները կարող են աշխատել աշխատանքային պայմանագրով՝ ժամանակավոր կացության քարտի գործողության ընթացքում (հոդ. 15, մաս 1, կետ «բ»), աշխատանքային վիզայով կամ աշխատանքի բնույթի համար տրամադրված մնալու թույլտվությամբ (հոդ. 27, մաս 1)։ Աշխատանքային վիզայի և կեցության թույլտվության կարգավորումները կգործեն միայն նոր էլեկտրոնային համակարգի ներդրումից հետո (հոդ. 30, մաս 7, HO-11-N), ուստի այն կիրառելի հնարավորությունն ստուգեք Միգրացիոն ծառայությունում։ Գործատուն դիմում է ներկայացնում միասնական էլեկտրոնային հարթակում (հոդ. 22․1, մաս 1)։
• Պայմանագրի կնքումը մերժվելու է, եթե այդ աշխատանքի համար օրենքներով պահանջվում է ՀՀ քաղաքացիություն, փաստաթղթերը կեղծ են կամ անհամապատասխան, կամ գործատուն նախկինում խախտել է օտարերկրացիների աշխատանքի ընդունման կարգը (հոդ. 27, մաս 2)։

Հաշվապահի համար քաղաքացիության պահանջ օրենքներով չենք գտել, բայց գործատուն ցանկալի է, որ հավելյալ ստուգի դա դիմում ներկայացնելիս։

Մանրամասն՝ Օտարերկրացու աշխատանքի ընդունում և Աշխատանքի թույլտվություն հոդվածներում։

Օտարերկրյա հաշվապահի ձևակերպումը

Եթե հաշվապահը աշխատում է աշխատանքային պայմանագրով, գործատուն նրան ձևակերպում է այսպես․

• Հոդ. 23, մաս 1-ում նշված օտարերկրացիների հետ գործատուն կնքում է աշխատանքային պայմանագիր՝ աշխատանքային պայմանագրերի թվային համակարգի միջոցով՝ կառավարության սահմանած կարգով (հոդ. 27, մաս 4)։
• Նոր աշխատողի գրանցման դիմումը հարկային մարմին է ներկայացվում ոչ ուշ, քան աշխատանքը սկսելու նախորդ աշխատանքային օրվա ավարտին։ Եթե սկսում է հենց նույն օրը, ապա մինչև այդ օրվա 14։00-ն (ՆԿ հոդ. 156, մաս 2)։ Կանոնն չի տարածվում օտարերկրացիների վրա, ովքեր Հայաստանում չունեն կեցության կարգավիճակ։
• Պայմանագիրը պետք է հաշվի առնի տեղափոխման, սոցիալական ապահովության, ապահովագրության և աշխատողին ու ընտանիքի անդամներին վերաբերվող կարգավորումները (հոդ. 27, մաս 1)։
• Աշխատավարձից հարկերը և եկամտային հարկի հաշվետվությունները ներկայացված են Աշխատավարձի հարկեր հոդվածում։

Երեք բնորոշ դեպք

1. Օտարերկրացի, ով ունի մշտական կացության քարտ կամ ժամանակավոր կացության քարտ՝ ընտանիքի հիմքով։ Նրան ձևակերպում են որպես սովորական աշխատող կամ ծառայությունների մատուցողի․ լրացուցիչ աշխատանքի թույլտվություն պետք չէ, եթե հիմքը հոդ. 23, մաս 1-ից է։ Որակավորման պահանջը կախված է կազմակերպության չափից ու հանրային հետաքրքրության ոլորտից։
2. Օտարերկրացի, ով իրավունք չունի աշխատել Հայաստանում և ապրում է արտերկրում։ Կարող է ծառայություններ մատուցել որպես օտարերկրյա կազմակերպություն կամ ԱՁ, հարկային հետևանքները հարկ է նախապես հաշվարկել։ Ռեզիդենտ չլինողից՝ առանց Հայաստանում մշտական ներկայացուցչության, ծառայությունների ծախսերը հաստատվում են ոչ հաշվարկային փաստաթղթերով (ՆԿ հոդ. 55, մաս 13)։ Հայաստանի կազմակերպությանը արտերկրում մատուցված հաշվապահական ծառայություններից ստացված եկամուտը համարվում է Հայաստանի աղբյուրից եկամուտ (ՆԿ հոդ. 107, մաս 4)։ Ռեզիդենտ չլինողի համար այդպիսի եկամտի հարկաչափը 20% է (ՆԿ հոդ. 125, մաս 4, կետ 5)։ Կրկնակի հարկման բացառման համաձայնագրերի օգտագործման և հարկման կարգի ճշգրտումները հարցրեք հաշվապահին։
3. Միկրոձեռնարկատիրության օտարերկրացի տնօրենը ինքն է վարում հաշվառումը։ Օրենքը դա թույլատրում է (հոդ. 8, մաս 3, կետ 4)։ Սակայն տնօրենի Հայաստանում աշխատելու իրավունքն ու կեցության հիմքը պետք է հավելյալ ձևակերպել։

Ի՞նչ ստուգել օտարերկրյա աշխատակցի ընդունումից առաջ

• Կազմակերպության չափը։ Եթե կազմակերպությունը միջին կամ խոշոր է, կամ հանրային հետաքրքրության է, ապա միայն փորձագետ-հաշվապահ կամ աուդիտոր կարող է լինել գլխավոր հաշվապահ։ Մնացած կազմակերպությունների համար օրենքով նման պահանջ չունի, սակայն ֆինանսական կազմակերպությունների համար ԿԲ-ն կարող է սահմանել լրացուցիչ պայմաններ։
• Օտարերկրացու Հայաստանում գտնվելու իրավական հիմքը։ Դրա հիման վրա որոշվում է՝ ինչ պայմանագիր և թույլտվություն են պետք։
• Պայմանագիրը։ Պետք է հստակ սահմանված լինի, թե ով է պատասխանատու հաշվապահության համար. ղեկավարի պատասխանատվությունն օրենքը չի փոխանցում (հոդ. 8, մաս 1)։
• Ժամկետները։ Օտարերկրացի աշխատողի հետ կնքվող աշխատանքային պայմանագրի ժամկետը չպետք է գերազանցի նրա ժամանակավոր կացության քարտի, վիզայի կամ թույլտվության ժամկետը՝ բացի հոդ. 23, մաս 1 դեպքերից (հոդ. 27, մաս 1)։
• Հաշվետվության հասանելիությունը։ Ով է ստորագրում ու ներկայացնում հաշվետվությունը։ Էլեկտրոնային ստորագրության մասին Էլեկտրոնային ստորագրություն հոդվածում։

Տիպիկ սխալներ

• Կնքում են պայմանագիր՝ գերազանցելով կացության քարտի, վիզայի կամ թույլտվության գործողության ժամկետը։ Օրենքը սահմանափակում է պայմանագրի ժամկետը նշված փաստաթղթերի գործողության ժամկետով՝ բացի հոդ. 23, մաս 1 դեպքերից (հոդ. 27, մաս 1)։
• Հղում են անում հնացած կանոնակարգի։ «Օտարերկրացիների մասին» օրենքի HO-11-N-ի փոփոխությամբ՝ 22-րդ հոդվածի մասերը 2-5 ուժը կորցրել են։ Գործատուի դիմումը ներկայում ներկայացվում է հոդ. 22․1-ին համաձայն։
• Միջին կազմակերպության գլխավոր հաշվապահ է նշանակվում առանց որակավորման անձ։ Այս կերպ խախտվում է հոդ. 10, մաս 1․ գլխավոր հաշվապահի ենթակայությամբ հաշվապահ կարող է լինել և ոչ որակավորում ունեցող անձ։