Բիզնեսի փաստաթղթերի պահպանություն Հայաստանում 2026 թվականին․ ժամկետներ և ինչ է պահպանվում

Հայաստանում կազմակերպությունները հաշվապահական փաստաթղթերը պահպանում են առնվազն հինգ տարի։ Սա հաշվառման մասին օրենքի հիմնական կանոնն է (16 հոդված, մաս 1)։ Օրենքը տարածվում է իրավաբանական անձանց, օտարերկրյա կազմակերպությունների մասնաճյուղերի ու ներկայացուցչությունների վրա (2 հոդված, մաս 1), անհատ ձեռնարկատերերը (ԱՁ) այս ցանկում չունեն։ Հարկերի համար գործում է առանձին պահանջ բոլոր հարկ վճարողների, այդ թվում՝ ԱՁ-ների համար․ հարկի հաշվարկման փաստաթղթերը պահվում են ոչ պակաս՝ հինգ տարի՝ սկսած այն հաշվետու ժամանակաշրջանից, որին դրանք վերաբերում են (Հարկային օրենսգիրք, 33 հոդված, մաս 1, կետ 5)։ Վաղեմության վերջնաժամկետն առանձին է փաստաթղթերի պահպանման ժամկետից․ մի շարք հարկերի և գործարքների մասով հարկային մարմինը կարող է պարտավորություն ներկայացնել մինչև տասը հարկային տարի, ուստի այդ փաստաթղթերը նպատակահարմար է պահել պահեստով։ Կանոնները համաձայնեցված են հաշվառման մասին օրենքի և Հարկային օրենսգրքի հայերեն տարբերակի հիման վրա։

Ինչ և որքան պահել

Հաշվառման մասին օրենքը պահման տվյալների մեջ ընդգրկում է ոչ միայն թղթային փաստաթղթեր, այլև հաշվապահական ծրագրերի և էլեկտրոնային կրիչների տվյալներ (16-րդ հոդված, մաս 1)։ Էլեկտրոնային բնօրինակը գոյություն ունի միայն էլեկտրոնային կրիչի վրա, իսկ թղթային պատճենը վավերացվում է սահմանված կարգով (էլեկտրոնային փաստաթղթի մասին օրենք, 5–6 հոդված)։ Թղթային փաստաթղթի սկանը ինքնին էլեկտրոնային բնօրինակ չի համարվում։ Կարելի՞ է պահել միայն էլեկտրոնային պատճեն՝ թղթային բնօրինակների փոխարեն. մանրամասները ճշտեք Պետական եկամուտների կոմիտեում (src.am) կամ ձեր հաշվապահից։ Եթե ձեր նախորդ տարվա համախառն եկամուտը գերազանցել է 500 մլն դրամը, հաշվառումը վարեք ծրագրում, որ համապատասխանում է օրենքին (7-րդ հոդված, մաս 2)։

Հարկային պարտավորության վաղեմության ժամկետ

Վաղեմության ժամկետը և փաստաթղթերի պահպանման ժամկետը տարբեր են։ Պահպանման նվազագույն ժամկետը սահմանում են Հարկային օրենսգրքի 33-րդ հոդվածը և հաշվառման օրենքի 16-րդ հոդվածը, իսկ 44-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է՝ մինչև երբ հարկային մարմինը կարող է հարկային պարտավորություն ներկայացնել։ Եթե փաստաթղթերն ավերվել են վաղեմության ժամկետի ավարտից առաջ, ապա վեճի դեպքում հաշվարկը ապացուցել չեք կարողանա, ուստի գործնականում պահում են մինչ վաղեմության գործակալ ժամկետի վերջ։ Հարկային պարտավորություն չի կարող ներկայացվել՝

• ընդհանուր կարգով՝ խախտման տարվանից հետո ավարտվող երրորդ հարկային տարվա ավարտից հետո;
• փոխանցագրային գնագոյացման դեպքերում՝ հինգ տարվա ավարտից հետո;
• գործարքներ, որոնց մասին հարկայինն ստացել է տվյալներ ավտոմատ տեղեկատվության փոխանակումով, և օտարերկրյա իրավասության ընկերությունների հետ գործարքներ՝ տասը տարվա ավարտից հետո;
• գույքի հարկի և տրանսպորտի հարկի դեպքում՝ խախտումը հայտնաբերվելուց հետո տասը տարվանից հետո։

Խախտման տարվան համարվում է նա հարկային տարին, որի մեջ մտնում է խախտում պարունակող հաշվարկի ներկայացման վերջին օրը (44-րդ հոդված, մաս 3)։ Վաղեմության ժամկետը դադարում է, եթե հարկ վճարողի բացակայության կամ այլ հանգամանքների պատճառով սասնելի չէ ստուգում անցկացնել (44-րդ հոդված, մաս 4)։ Վերջնաժամկետը երկարաձգվում է դադարեցման գործադիր օրերի թվով։ Հարկայինն իրավունք ունի ճշգրտել պարտավորությունները ներկայացված հաշվարկների համաձայն նաև առանց ստուգման, բայց ոչ վաղեմության ժամկետի ավարտից հետո (44-րդ հոդված, մաս 6, կետ 1)։ Ուստի տարաձայնության և ստուգման ժամանակ փաստաթղթերը ցանկալի է պահել ըստ ընթացքի։ HO-257-N փոփոխությունը 2026թ. հունիսի 18-ի դրությամբ լրացնում է 44-րդ հոդվածը՝ ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակումից մեկ տարի անց. սպասվող փոփոխությունն արեք Պետական եկամուտների կոմիտեում (src.am)։

Օրինակ ԱԱՀ-ի համար․ ԱԱՀ դեկտեմբերի 2025-ի հաշվարկը պետք է ներկայացնել մինչև 2026թ. հունվարի 20-ը, ուստի խախտման տարին համարվում է 2026-ը։ Հարկայինն իրավունք չի ունենա պարտավորություն ներկայացնել 2029-ի ավարտից հետո, եթե վաղեմության ժամկետը չի դադարեցվել և հատուկ ժամկետ չկա։ Եթե հավելյալ պահպանման համար հինգ տարին հաշվում եք 2025թ. դեկտեմբերի վերջից, այն ավարտվում է 2030թ. դեկտեմբերի 31-ին։

Օրինակ շահույթի հարկի համար․ Շահույթի հարկի տարեկան հաշվարկը 2024թ. համար պետք է ներկայացնել 2025-ին, և խախտման տարին համարվում է 2025-ը։ Հարկայինն իրավունք չի ունենա պարտավորություն ներկայացնել 2028-ի ավարտից հետո, եթե վաղեմության դադարեցում չկա։ Եթե հաշվարկում եք հինգ տարվա պահպանման ժամկետը 2024թ. հաշվետու ժամանակաշրջանի վերջից (դեկտեմբերի 31), ժամկետը լրանում է 2029թ. դեկտեմբերի 31-ին։

Փաստաթղթերի լեզուն

Եթե հաշվարկային փաստաթուղթը կազմված է ոչ ռուսերեն և ոչ անգլերեն լեզվով, կցվում է հայերեն թարգմանություն։ Թարգմանության նոտարական վավերացում չի պահանջվում (Հարկային օրենսգիրք, 33-րդ հոդված, մաս 1, կետ 6)։ Ռուսերեն և անգլերեն փաստաթղթերը թարգմանության կարիք չունեն։ Պահեք բնագիրը և թարգմանությունը միասին։ Առաջնական փաստաթղթերի մասին կարդացեք հոդվածում՝ Առաջնական փաստաթղթեր։

Ինչ հանձնել հարկային ստուգման ժամանակ

Համապարփակ հարկային ստուգման ժամանակ հարկային մարմինը կարող է գրավոր պահանջել ստուգվող ժամանակաշրջանի հաշվապահական ծրագրում ստեղծված ֆայլի պատճենը (Հարկային օրենսգիրք, 33-րդ հոդված, մաս 1, կետ 9)։ Հարկ վճարողը պարտավոր է ապահովել հարկային վերահսկողության պայմաններ ու ստուգողներին հանձնել հարկի հաշվարկման և վճարման համար անհրաժեշտ փաստաթղթերը (Հարկային օրենսգիրք, 33-րդ հոդված, մաս 1, կետ 8)։ Ստուգումների կարգը բացատրված է հոդվածում՝ Հարկային ստուգումներ։

Հաշվառման մասին օրենքն ապահովում է փաստաթղթերի բովանդակության պաշտպանությունը։ Առաջնական փաստաթղթերում, ռեգիստրներում և ներքին հաշվետվություններում պարունակվող տվյալները համարվում են առևտրային գաղտնիք (հոդ. 15, մաս 1)։ Ֆինանսական հաշվետվությունը առևտրային գաղտնիք չի համարվում (հոդ. 15, մաս 3)։

Փողի լվացման դեմ պայքար

Հաշվառման մասին օրենքը պահանջում է կազմակերպության հաշվառումն իրականացնել փողի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի մասին օրենքի պահանջների պահպանմամբ (հոդ. 7, մաս 5)։ Այս օրենքի պահանջները հաճախորդների և գործարքների տվյալների պահպանման մասով չենք վերլուծել։

Հրապարակվող հաշվետվություն

Բոլոր կազմակերպությունները, բացի փոքր և միկրոձեռնարկատիրականներից, տարեկան ֆինանսական հաշվետվությունը հրապարակում են տարեկան ավարտից հետո մինչև հունիսի 30-ը (հոդ. 27, մաս 1–2)։ Բանկերի, ապահովագրողների և այլ ֆինանսական հաստատությունների համար հրապարակման ժամկետները սահմանվում են ոլորտային օրենքներով (հոդ. 27, մաս 3)։ Պարտադիր աուդիտ անցնող կազմակերպությունները (միջին, խոշոր և հանրային հետաքրքրություն ներկայացնող) հաշվետվությունը հրապարակում են աուդիտորական եզրակացության հետ միասին։ Հրապարակված հաշվետվությունն պահվում է հրապարակման կայքում՝ առնվազն 5 տարի (հոդ. 27, մաս 6)։ 2027թ. հունվարի 1-ից HO-384-N օրենքը լրացնում է հոդ. 27, մաս 3-ը՝ «Բանկերի վերակազմավորման մասին» օրենքի հղմամբ։ Հրապարակման ժամկետը չի փոխում։

Ինչն է համարվում հարկային փաստաթուղթ

Հարկ վճարողն ու նրա պաշտոնյաները պարտավոր են ապահովել երեք խմբի փաստաթղթերի պահպանումը (Հարկային օրենսգիրք, 33-րդ հոդված, մաս 1, կետ 5)՝

• փաստաթղթեր, որոնք հարկաբազայի հաշվարկման և հարկային հաշվարկների ներկայացման համար անհրաժեշտ են;
• փաստաթղթեր, որոնք ապացուցում են ստացված եկամուտներն ու կատարված ծախսերը;
• փաստաթղթեր, որոնք ապացուցում են վճարված և պահված հարկերի գումարները։

Տվյալ հոդվածում կոնկրետ փաստաթղթերի ցուցակ չկա։ Առաջնական փաստաթղթերի պարունակության մասին կարդացեք Առաջնական փաստաթղթեր հոդվածում։ Հաշվառման վարելու պարտականությունը պահպանվում է նույնիսկ սնանկացման և լուծարման ժամանակ (հոխ. 7, մաս 1, հաշվառման մասին օրենք)։

Պատասխանատվություն

Պահպանության և հաշվառման տվյալներ տրամադրելու կանոններից մենք գտել ենք մեկ տուգանք։ Այն կիրառվում է, եթե կազմակերպությունն, որի նախորդ տարվա համախառն եկամուտը գերազանցել է 500 մլն դրամը (հաշվառման մասին օրենք, հոդ. 7, մաս 2), հաշվառումը չի վարում ծրագրով՝ օրենքին համապատասխան կամ չի տրամադրում ծրագրի ֆայլի պատճենը։ Պատճենը պետք է փոխանցել էլեկտրոնային կրիչով՝ գրավոր պահանջին հաջորդող հաջորդ աշխատանքային օրը։ Տուգանքը՝ 3 մլն դրամ, իսկ եթե համախառն եկամուտը անցել է 1 մլրդ դրամից՝ 5 մլն դրամ (Հարկային օրենսգիրք, հոդ. 405)։ Այլ տուգանքների մասին կարդացեք հոդվածում՝ Բիզնեսի տուգանքներ։

Գործնական ընթացակարգ

1. Նշեք ձեզ վերաբերվող փաստաթղթերի տեսակները վերին աղյուսակով ու ընտրեք պահեստով պահպանման ժամկետ, օրինակ՝ տասը տարի՝ գույքի և տրանսպորտի համար։ Վաղեմության ժամկետը կապված է հարկային տարվան, որի մեջ գտնվում է խախտում պարունակող հաշվարկի ներկայացման վերջնաժամկետը (հոդ. 44, մաս 3), ուստի ԱԱՀ-ի ամսական հաշվարկների համար խախտման տարին որոշեք յուրաքանչյուրը ներկայացնելու ժամկետով։
2. Օտարերկրյա փաստաթղթերի բնագիրը և հայերեն թարգմանությունը պահեք միասին։
3. Պահպանեք հաշվառման ծրագրի տվյալների պահուստային պատճեն։ Ստուգման ժամանակ հարկայինը իրավունք ունի պահանջել ծրագրի ֆայլի պատճեն։
4. Վարեք ռեգիստր՝ ժամանակահատվածը, փաստաթղթի տեսակը, պահպանման ժամկետը, պահման վայրը։
5. Մի ոչնչացրեք փաստաթղթերը հինգ տարվա լրանալուց հետո, եթե դրանցով ստուգում կամ վեճ է ընթանում․ սա գործնական խորհուրդ է, իրավական համապատասխան նորմ չենք նկատել։

Ինչ այս նյութում չկա

Աշխատանքային, աշխատավարձի և արխիվային փաստաթղթերի պահպանման ժամկետները կարող են լինեն ավելի երկար և սահմանված են այլ իրավական ակտերով, օրինակ՝ արխիվային փաստաթղթերի պահպանման տևողությունների ցուցակով (Կառավարության № 397-Ն որոշում՝ 04.04.2019)։ Մանրամասները ձեր ընկերության համար ճշտեք հաշվապահից կամ արխիվային ծառայությունից։