Էլեկտրոնային հաշիվ-ապրանքագրեր Հայաստանում 2026-ին․ երբ оформить եւ ինչ փաստաթուղթ է անհրաժեշտ

Կարճ պատասխանը

Հայաստանում գործարքի հարկային փաստաթուղթը դուրս է գրում յուրաքանչյուր կազմակերպություն, ԱՁ եւ նոտար (հոդված 56 մաս 1 Հարկային օրենսգիրք)։ Որ փաստաթուղթը գրել, կախված է հարկման ռեժիմից․

• ԱԱՀ վճարողը դուրս է գրում հարկային հաշիվ-ապրանքագիր (tax invoice, հարկային հաշիվ)՝ ԱԱՀ-ի ենթակա գործարքների համար։
• Շրջանառության հարկի եւ միկրոձեռնարկատիրության ԱՁ եւ ՍՊԸ՝ դուրս են գրում առանց ԱԱՀ-ի հաշիվ (tax bill, հաշիվ վավերագիր)։
• Մանրածախ վաճառք եւ ծառայություններ բնակչությանը՝ կասսայի միջոցով. պարտադիր է միայն կասսայի չեկ, իսկ հաշիվ-ապրանքագիր՝ գնորդի պահանջով։

Փաստաթղթերը դուրս են գրում էլեկտրոնային եղանակով՝ բացառություններ՝ հոդված 56 մաս 3 (տե՛ս ներքևում)։

Ինչ տեսակ հաշվետու փաստաթղթեր կան

Հոդված 55-ը նշում է հետեւյալ փաստաթղթերը․

Եթե գնորդ-կազմակերպությունն ուզում է ծախսերը ճանաչել կասսայի չեկով, ապա չեկում պետք է լինի նրա հարկ վճարողի նույնականացման համարը (հոդված 55 մաս 3 կետ 2)։ Առաջնային փաստաթղթերի մասին՝ Առաջնային փաստաթղթեր հոդվածում։

Ով ինչ է դուրս գրում

Նշվածը բխում է հոդված 56 մաս 2 եւ հոդված 67 մաս 1 եւ 2-ից։ ԱԱՀ վճարողը, եթե ունի ինչպես հարկվող, այնպես էլ չհարկվող գործարքներ, կարող է չհարկվող գործարքը ներառել հարկային հաշիվ-ապրանքագրում (հոդված 67 մաս 3)։ Հոդված 67-ը արգելում է հաշիվ-ապրանքագիր դուրս գրել մի շարք դեպքերում՝ երբ տվյալ ժամանակահատվածում չեք ԱԱՀ վճարող, գործարքը ազատված է ԱԱՀ-ից կամ 0% դրույքաչափ ունի, գործում է հատուկ ռեժիմ, կամ գործարքը ԱԱՀ-ի օբյեկտ չէ։ Եթե խախտեք արգելքը եւ փաստաթուղթը չեղարկված չէ սահմանված կարգով, այնտեղ նշված ԱԱՀ-ը ենթակա է վճարման բյուջե (հոդված 425 մաս 1), եւ այն պետք է ընդգրկել ԱԱՀ-ի հաշվետվությունում (հոդված 75 մաս 4)։ ԱԱՀ-ի վճարման մասին՝ ԱԱՀ հոդվածում։

Օտարերկրյա կազմակերպությունների ծառայություններ

Եթե օտարերկրյա կազմակերպությունը (առանց մշտական ներկայացուցչության) ծառայություն է մատուցում Հայաստանում, եւ Ձեր գործակիցը ԱԱՀ վճարող է, ԱԱՀ-ը վճարում է հայկական կողմը՝ որպես հարկային գործակալ։ Նա է դուրս գրում հարկային հաշիվ-ապրանքագիր այդ գործարքի համար (հոդված 56 մաս 7, հոդված 70 մաս 2)։ Եթե հայկական կողմը՝ ԱՁ կամ ՍՊԸ է եւ շրջանառության հարկի կամ միկրոձեռնարկատիրության ռեժիմում է, ԱԱՀ-ը վճարում է անմիջապես ոչ ռեզիդենտը (հոդված 70 մաս 2 կետ 5)։ Մանրամասները՝ Հարկային գործակալ հոդվածում։

Էլեկտրոնային ձեւ եւ մատչելիություն

Փաստաթղթերը դուրս են գրվում էլեկտրոնային տարբերակով։ Բացառություններ (հոդված 56 մաս 3)․

• կասսայի չեկը եւ առանցքային կամ սահմանափակ տեղեկատվությամբ փաստաթղթերը;
• դեպքեր, որոնք սահմանել է Կառավարությունը (այդ ժամանակ փաստաթուղթը լրացնում են Կառավարության սահմանած կարգով)։

Հաշվետու փաստաթղթերը դուրս գրելու, անվավեր ճանաչելու եւ չեղարկելու կարգը սահմանում է Կառավարությունը (հոդված 56 մաս 12)։ Էլեկտրոնային հաշվետվությունները եւ փաստաթղթերը ներկայացվում են էլեկտրոնային ստորագրությամբ, կոդով եւ գաղտնաբառով՝ հարկային ծառայության հետ էլեկտրոնային կառավարման պայմանագրի հիման վրա (հոդված 310)։ Պայմանագիրը կնքվում է մեկ աշխատանքային օրվա ընթացքում՝ անհրաժեշտ է անձնագիր կամ ID քարտ եւ հանրային ծառայությունների համարանիշ (իսկ եթե այդպիսի թիվ չկա՝ վկայականի համարը. հոդված 310 մաս 4 եւ 5)։ Էլեկտրոնային ստորագրության մասին՝ Էլեկտրոնային ստորագրություն։

Երբ է պետք դուրս գրել

Ընդհանուր կանոն (հոդված 56 մաս 4՝ HO-309-N փոփոխությամբ)․

• ապրանքի դեպքում՝ փաստաթուղթը կազմում են մատակարարվելուց առաջ (1009.2026-ից);
• աշխատանքի կամ ծառայության դեպքում՝ գործի կամ ծառայության ավարտի պահին (ներառյալ՝ պայմանագրով սահմանված փուլերով);
• ապրանքների փոխադրման բեռնագիրը՝ փոխադրման մեկնարկից առաջ (մաս 4.1)։

Բացառություններ (հոդված 56 մաս 8)․

• փաստաթուղթը կարելի է արագացնել, եթե ապրանքը կմատակարարվի կամ ծառայությունը կիրականացվի փաստաթղթում նշված օրում;
• կոմունալ եւ հանրային ծառայությունների դեպքերում կարելի է փաստաթուղթ գրել հաշվարկային շրջանի ավարտից հետո;
• կասսայի չեկ սերնդան առաքման դեպքում կարող է կազմվել ապրանքը վայրից դուրս հանելուց առաջ (մաս 8.1)։

Գործարքի տարեթվից հետո երեք հարկային տարուց ավելի փաստաթուղթ դուրս գրել չի թույլատրվում (հոդված 56 մաս 11.1)։

Պարտադիր տվյալներ

Հարկային հաշիվ-ապրանքագիրը պետք է ներառի (հոդված 55 մաս 4)․

• սերիա ու համար, դուրսգրման ամսաթիվ;
• ապրանքի մատակարարման կամ աշխատանքի/ծառայության տրամադրման ավարտի ամսաթիվ;
• ԱԱՀ-ի դրույքաչափը եւ գումարը առանձին դաշտով;
• ապրանքների անվանումը եւ քանակը կամ աշխատանքների/ծառայությունների տեսակները եւ ծավալը;
• գինը, զեղչերը եւ ընդհանուր արժեքը;
• վաճառողի տվյալները՝ հարկ վճարողի նույնականացման համար (իսկ ԱԱՀ վճարողների դեպքում՝ նաեւ ԱԱՀ վճարողի համարը), անվանումը, հասցեն, լիազորված անձի անուն ազգանուն եւ ստորագրությունը։ ԱՁ-ը նշում է "ԱՁ" տարբերակումը;
• նույն տվյալները գնորդի;
• ապրանքների ՀԴՄ կոդը դեպքերում, ինչպիսիք սահմանել է Կառավարությունը։

Առանց ԱԱՀ-ի հաշիվը պարունակում է նույն տվյալները՝ բացառությամբ ԱԱՀ-ի գծի (հոդված 55 մաս 5)։ Ապրանքների փոխադրման բեռնագիրը՝ փոխադրման ամսաթիվ, ապրանքների ցանկ եւ փոխադրողի տվյալներ (մաս 7)։

Ստացողի հաստատում եւ ԱԱՀ-ի զեղչ

ԱԱՀ վճարողները մատակարարների կողմից դուրս գրված հաշիվ-ապրանքագրերը հաստատում են էլեկտրոնային ստորագրությամբ (հոդված 68 մաս 1)։ Մուտքային ԱԱՀ-ը կարող է զեղչվել այդ հաշվետու ժամանակահատվածում, երբ ապրանքը կամ ծառայությունը ստացվել են, եթե հաշիվ-ապրանքագիրը հաստատվել է մինչեւ ԱԱՀ-ի միասնական հաշվետվության ներկայացման վերջնաժամկետը։ Եթե ավելի ուշ՝ զեղչը մտնում է հաստատման ամսվա հաշվետվության մեջ (հոդված 71 մաս 1 կետ 1)։ Խորհուրդ է տրվում հաստատումները անել հաջորդ ամսվա 20-ից ուշ չլինող ժամկետում։ Մանրամասն՝ Հաշվետվական օրացույց հոդվածում։

Ուղղում եւ չեղարկում

Արդեն դուրս գրված գործարքի համար կարելի է կազմել կարգավորող փաստաթուղթ (հոդված 56 մաս 13)։ Մատակարարողը կարող է չեղարկել փաստաթուղթը, եթե․

• այն գրված է այլ անձի անունով, ում ապրանք չի մատակարարվել կամ ծառայություն չի մատուցվել;
• փաստաթուղթը դուրս է գրված հոդված 67-ում սահմանված արգելքների խախտմամբ;
• կան սխալներ, որոնք առաջացնում են իրավական կամ ֆինանսական հետեւանքներ;
• սխալ են նշված քանակը, գինը, դրույքաչափը կամ ԱԱՀ-ի գումարը։

2026թ․ հուլիսի 1-ից ուժի մեջ են մտնում HO-234-N օրենքի փոփոխությունները՝ հոդված 56-ում, իսկ վերադարձի կասսայի չեկը ավելացվում է 2027թ․ հունվարի 1-ից․

• փաստաթուղթը կարելի է չեղարկել նաեւ, եթե գինը, սակագինը կամ ընդհանուր արժեքը պետք է փոփոխվեն ըստ գրավոր պայմանագրի կամ նորմատիվ ակտի;
• երեք հարկային տարվա անցնելուց հետո փաստաթուղթն այլեւս չի կարելի ո՛չ դուրս գրել, ո՛չ չեղարկել;
• 2027թ․ հունվարի 1-ից ապրանքի վերադարձի դեպքում, եթե գնվել է կասսայի չեկով, տրվում է վերադարձի կասսայի չեկ։

Գործնական քայլեր

1. Հայտնաբերեք՝ տվյալ գործարքի օրը ԱԱՀ վճարող եք, թե ոչ։ Դրանից է կախված՝ որ փաստաթուղթը ձեզ է պետք։
2. Եթե շրջանառության հարկի կամ միկրոձեռնարկատիրության ռեժիմում եք, դուրս գրեք առանց ԱԱՀ-ի հաշիվ։ Մի նշեք ԱԱՀ դաշտ։
3. Եթե ԱԱՀ վճարող եք, ապա ԱԱՀ-ի ենթակա գործարքների վերաբերյալ դուրս գրեք հարկային հաշիվ-ապրանքագիր (իսկ մանրածախ վաճառքի դեպքում՝ գնորդի պահանջով)։ 2026թ․ սեպտեմբերի 1-ից ապրանքի դեպքում փաստաթուղթը գրեք մատակարարվելուց առաջ, աշխատանքի կամ ծառայության դեպքում՝ ավարտին։
4. Ստացեք էլեկտրոնային համակարգի մուտք՝ պայմանագիր հարկայինի հետ, էլեկտրոնային կոդ եւ գաղտնաբառ, էլեկտրոնային ստորագրություն։
5. Ամեն ամիս, մինչեւ ԱԱՀ-ի հաշվետվության վերջնաժամկետը, հաստատեք էլեկտրոնային ստորագրությամբ ստացված հաշիվ-ապրանքագրերը։
6. Եթե փաստաթղթում սխալ կա, նոր փաստաթուղթ մի՛ կազմեք՝ նախ ստուգեք, արդյոք հնարավոր է չեղարկել հոդված 56 մաս 10 համաձայն, թե պետք է կազմել կարգավորող։

Եթե շրջանառության հարկից անցնում եք ԱԱՀ-ի (օրինակ՝ շրջանառությունը գերազանցել է 115 մլն դրամ), սկսեք հարկային հաշիվ-ապրանքագիր դուրս գրել հենց այն պահից, երբ վիճակագրությամբ դարձաք ԱԱՀ վճարող։ Մինչ այդ գործարքներ համարում են առանց հաշիվ-ապրանքագրի ռեժիմ։

Տուգանքներ

• Խախտված փաստաթղթային կարգ: Տուգանքը՝ փաստաթղթով նշված գումարի կրկնապատիկը (ԱԱՀ-ով), բայց ոչ պակաս քան 5 մլն դրամ (հոդված 426)։
• Արգելված հաշիվ-ապրանքագիր: Եթե փաստաթուղթը չի չեղարկվել սահմանված կարգով, փաստաթղթում նշված ԱԱՀ-ը պետք է վճարվի բյուջե (հոդված 425 մաս 1)։

Գործարքներ ֆիզիկական անձանց հետ

Քաղաքացիաիրավական պայմանագրերով ֆիզիկական անձանց հետ (ովքեր ԱՁ չեն), նրանցից մնացյալ գույքի եւ գյուղմթերքի գնումներն հաստատվում են ոչ թե հաշվետու փաստաթղթերով, այլ օրենքով նախատեսված այլ փաստաթղթերով․ դրանք նույնպես կազմվում են էլեկտրոնային տարբերակով (հոդված 55 մաս 13 եւ 14)։ Կարգն ու ժամկետները որոշում է Կառավարությունը։