Կարճ
«Եկամուտների և գույքի երկակի հարկման վերացման մասին» համաձայնագիրը ՀՀ և ՌԴ կառավարությունները ստորագրել են 1996 թ․ դեկտեմբերի 28-ին Մոսկվայում։ ՀՀ ԱգՆ ցանկի համաձայն՝ այն վավերացվել է 26.12.1997-ին և ուժի մեջ է մտել 17.03.1998-ին։ Կիրառվում է 1999 թ․ հունվարի 1-ից․ հոդված 28-ով եկամտից հարկերը ընդգրկված են այն ուժի մեջ մտնելուց հետո հաջորդող տարվա առաջին հունվարից։ Համաձայնագրի տեքստը կա ՀՀ Ֆինանսների նախարարության կայքում (PDF՝ հայերեն տեքստով հին տառերով և ամսաթվերով վերնագրում) և ՌԴ Հարկային ծառայության կայքում (ռուսերեն տեքստ)։ Գործող համաձայնագրի վիճակը և արձանագրությունը ներկայացված են ARLIS-ում։
Համաձայնագիրը չի փոխարինում հարկային օրենսդրությունը, այլ բաշխում է հարկման իրավունքները։ Հարկը հաշվարկվում է երկրների ներքին օրենքներով, իսկ համաձայնագիրը սահմանափակում է յուրաքանչյուր երկրի իրավունքը և նախատեսում հաշվանցում․ եկամուտը կարող է հարկվել մեկ կամ երկու երկրում։ Ընդհանուր կարգի մասին կարդացեք Երկակի հարկում հոդվածում։
2011 թ․ արձանագրություն
2011 թ․ հոկտեմբերի 24-ին երկրները ստորագրեցին փոփոխությունների մասին Արձանագրություն։ ARLIS-ի նշման համաձայն՝ Արձանագրությունն ուժի մեջ է մտել 15.04.2013-ին։ Դրա հոդված 13-ով՝ աղբյուրի մոտ եկամուտից հարկերը ներառված են 2014 թ․ հունվարի 1-ից հետո վճարումներից, մնացած եկամուտից հարկերը՝ 2014 թ․ հունվարի 1-ից սկսվող հարկային ժամանակաշրջաններից, իսկ տեղեկատվության փոխանակման և հարկերի գանձման մասին նոր կանոնները (10 և 11 հոդվածներ)՝ ուժի մեջ մտնելու օրվանից։ Արձանագրությունը, մասնավորապես, փոփոխել է դիվիդենտների ցածր դրույքաչափի պայմանը (ուղղակի բաժնեմաս՝ ոչ պակաս, քան 25% կապիտալից՝ նախորդ $40,000 պահանջի փոխարեն), ավելացրել է նոր 12.1 հոդված՝ գույքի օտարման եկամուտների վերաբերյալ և ընդլայնել կարգավորումները վարձով աշխատանքի եկամտի համար։ Արձանագրության տեքստը ստուգվել է ARLIS-ի ռուսական տեքստով։
2026 թ․ համար հաշվի առեք նաև բազմակողմ MLI (BEPS) կոնվենցիան։ ՀՀ Ֆինանսների նախարարության աղյուսակի համաձայն այն կիրառվում է այս համաձայնագրի համար աղբյուրի մոտ եկամուտների նկատմամբ՝ 2025 թ․ հունվարի 1-ից։ Դիվիդենտների 5% դրույքաչափի (երբ ստացողը ընկերություն է) համար ավելանում է պայման․ բաժնեմասի տիրապետում առնվազն 25% 365 օր՝ այդ թվում վճարման օրը (MLI հոդ. 8)։ Համաձայնագրի 10-րդ հոդվածում ստացողը նշված է որպես «ռեզիդենտ» (ոչ միայն ընկերություն), ուստի ֆիզիկական անձանց նկատմամբ այդ պայմանը ճշտեք հարկային գործակատարից։ Բացի այդ, գործում է հիմնական նպատակի թեստը (MLI հոդ. 7)՝ համաձայնագրի չարաշահման դեմ։ Այս կանոնների կիրառության հարցը ճշտեք Ձեր հարկային գործակատարի կամ հաշվապահի հետ։
Որ հարկերը ընդգրկում է համաձայնագիրը
Հոդված 2-ով համաձայնագիրը տարածվում է եկամտի և գույքի հարկերի վրա։ 1996-ի տեքստով Ռուսաստանի համար՝ կազմակերպությունների շահութահարկ, ֆիզիկական անձանց եկամտահարկ, կազմակերպությունների և ֆիզիկական անձանց գույքահարկ։ Հայաստանի համար՝ շահութահարկ, եկամտահարկ, գույքահարկ և հողահարկ։ 2011-ի արձանագրությունը հստակեցրել է ցանկը։ Ավելացված արժեքի հարկը, ակցիզները, մաքսային մուտքերը և սոցիալական վճարները չեն ներառված հոդված 2-ի ցանկում, հետեւաբար եկամտաբաշխման կանոնները դրանց չեն վերաբերում։ Սակայն արձանագրությամբ փոփոխված 25 և 26 հոդվածները (հարկերի գանձման աջակցություն, տեղեկատվության փոխանակում) վերաբերում են ցանկացած տեսակի և անվան հարկերին։
Համաձայնագիրը վերաբերում է նաև ցանկացած նմանատիպ հարկի, որ կողմերը կհաստատեն հետագայում (հոդված 2 կետ 4)։ Ներքին դրույքաչափերի փոփոխությունը ինքնին չի վերացնում հարկի իրավունքի բաշխման համաձայնագրային ընթացակարգը։ Սակայն 2025-ից համաձայնագրի կիրառման վրա ազդում է նաև MLI-ն։
Ինչ է բաշխում համաձայնագիրը
| Եկամուտ | Որտեղ է հարկվում | Հոդված |
|---|---|---|
| Վարձով աշխատանքի աշխատավարձ | այն երկրում, որտեղ ֆիզիկապես աշխատում եք։ Միայն ռեզիդենտության երկրում, եթե այլ երկրում աշխատում եք մինչև 183 օր օրացուցային տարում, գործատուն այդ երկրից չէ և չի կրում ծախսեր մշտական ներկայացուցչության կամ հենքի միջոցով | հոդ. 14 |
| Ֆրիլանսերի, խորհրդատուի, բժշկի, իրավաբանի եկամուտ | ռեզիդենտության երկրում։ Այլ երկրում՝ միայն այնտեղ մշտական հենք ունենալու դեպքում | հոդ. 13 |
| Դիվիդենտներ | ստացողի ռեզիդենտության երկրում, իսկ աղբյուրի երկիրը կարող է պահել մինչև 5% (եթե ուղիղ բաժնետոմսի տիրապետում կա՝ առնվազն 25%, ընկերության ստացման դեպքում՝ MLI պահանջով՝ ընդամենը 365 օր) կամ մինչև 10% | հոդ. 10 |
| Տոկոսներ | 1996-ի տեքստով ռեզիդենտության երկրում։ 2011-ի արձանագրությամբ՝ աղբյուրի երկիրը կարող է պահել մինչև 10% | հոդ. 11 |
| Ռոյալթի | միայն ստացողի ռեզիդենտության երկրում | հոդ. 12 |
| Նախկին աշխատանքի համար կենսաթոշակ | միայն այն երկրում, որտեղից վճարվում է | հոդ. 17 |
| Անշարժ գույքից եկամուտ (վարձակալություն, վաճառք) | կարող է հարկվել այն երկրում, որտեղ գտնվում է գույքը | հոդ. 6, վաճառքի համար նաև 12.1 (Արձանագրություն) |
| Գույքի հարկ | անշարժ գույքը հարկվում է գտնվելու վայրում | հոդ. 21 |
| Այլ եկամուտներ, որոնք նշված չեն վերևում | ռեզիդենտության երկրում, իսկ աղբյուրի երկիրը նույնպես կարող է հարկել | հոդ. 20 |
| Ուսանողի կրթաթոշակ | չի հարկվում ուսումնառության երկրում, եթե ուսանողը մինչև տեղափոխվելը եղել է այլ երկրի ռեզիդենտ, եկել է միայն ուսման նպատակով և վճարումն իրականացվել է արտերկրից | հոդ. 19 |
Աղյուսակում օգտագործված է 1996 թ․ տեքստը և վերևում նշված արձանագրության փոփոխությունները։ Կիրառման պայմանները (մշտական ներկայացուցչություն, գործատուի պետության իդենտիֆիկացիա) տես հանդիպակաց հոդվածներում։
Դիվիդենտների օրինակ
Դուք Հայաստանի ռեզիդենտ եք։ ՌԴ ընկերությունը ձեզ վճարել է դիվիդենդներ։ Համաձայնագրով Ռուսաստանը կարող է պահել մինչև 5% (եթե դուք ուղիղ տիրապետում եք այդ ընկերության կապիտալի առնվազն 25%-ին, ստացող ընկերությունների համար՝ նաև MLI որոշմամբ՝ ոչ պակաս, քան 365 օր՝ ներառյալ վճարման օրը, իսկ ֆիզիկական անձանց համար պայմանը ճշտեք հարկային գործակատարից) կամ մինչև 10%։ Հայաստանը նույնպես հարկում է ձեր եկամուտը՝ դրույքաչափը 5% (Հարկային օրենսգիրք, հոդ. 150 մաս 8)։ Եթե Ռուսաստանը պահում է 10%, հաշվանցումն Արարատում սահմանափակվում է հայկական հարկով՝ 5% (ՀՕ, հոդ. 20 մաս 3)։ Այսպիսով՝ ընդհանուր վճարում եք 10%, հաշվանցումը ամբողջությամբ ծածկում է ՀՀ հարկը։ Սա գործում է, եթե Ռուսաստանում պահվող հարկը օրինական է և հաշվանցումը հաստատված է։
Աշխատավարձ և հեռավար աշխատանք
Հոդված 14-ը հարկն կապում է այն վայրը, որտեղ աշխատանքը ֆիզիկապես իրականացվում է։ Եթե դուք ՀՀ ռեզիդենտ եք և աշխատում եք Հայաստանից՝ ռուսական գործատուի համար, համաձայնագրի տեքստով ձեր եկամուտը հարկվում է Հայաստանում։ Սակայն ռուսական գործատուն կարող է պահել անհատական եկամտահարկը (ՆԴՖԼ)՝ ռուսական կանոններով։ Հեռավար աշխատողների համար ՌԴ հարկային ծառայությունը նշում է 13–22% դրույքաչափ՝ անկախ կարգավիճակից։ Այս իրավիճակը համաձայնագրի համատեքստում պետք է լուծեն երկու կողմերի հաշվապահները։ Ռուսական դրույքաչափերի մանրամասն ներկայացված է ՌԴ ռեզիդենտություն հոդվածում։
Ով է համարվում ռեզիդենտ
Հոդված 4-ն առանցքում նշում է, որ ռեզիդենտ է անձը, որը օրենքի համաձայն հարկվում է տվյալ երկրում՝ բնակության, գրանցման կամ նմանատիպ այլ գործոնի հիման վրա։ Եթե ֆիզիկական անձը ռեզիդենտ է երկու երկրում, կիրառվում է հետևյալ հաջորդականությունը․
- Մշտական բնակարանի առկայություն
- Եթե երկու երկրում կամ ոչ մեկում չկա՝ քաղաքացիություն
- Եթե դա էլ չի օգնում՝ համաձայնեցում համապատասխան մարմինների միջև փոխադարձ համաձայնությամբ
Հայաստանն ընդունում է որպես ռեզիդենտ նրան, ով տարվա ընթացքում անցկացրել է երկրում 183 և ավելի օր կամ ունի կյանքի կենտրոն այստեղ (ՀՕ հոդ. 25): Մանրամասն՝ Հարկային ռեզիդենտություն հոդվածում։
Երկակի հարկման վերացման մեթոդ
Համաձայնագրի 22-րդ հոդվածով՝ այլ երկրում վճարված հարկը հանվում է ռեզիդենտ երկրի հաշվարկված հարկից։ Վերցվող չափը չի կարող գերազանցել տվյալ եկամտի համար ձեր երկրի օրենքներով հաշվարկված հարկը։ Հայաստանում դա ամրագրված է նաև ՀՕ հոդ. 20-ում․ հաշվանցումը չի կարող գերազանցել նույն եկամտի համար հայկական հարկը (մաս 3)։ Եթե հաշվանցման չափն ավել է տարեկան հարկից, ավելցուկը կարող է տեղափոխվել հաջորդ տարիներին (մաս 4)։ Մնացած մասով վճարված օտարերկրյա հարկը չի հաշվանցվում։ Մանրամասները՝ Եկամուտներ արտերկրից հոդվածում։
Ինչպես կիրառել համաձայնագիրը
- Ստացեք Հայաստանի ռեզիդենտության տեղեկանք։ Դիմումը ներկայացրեք ԿԳԴ էլեկտրոնային եղանակով։ Ֆիզիկական անձին տեղեկանքը տրվում է 2 աշխատանքային օրվա ընթացքում, նշվում է սխեմայի կիրառելիությունը տվյալ երկրի համար (ՀՕ հոդ. 314)։
- Փոխանցեք տեղեկանքն ռուսական հարկային գործակատարին կամ Հարկային ծառայությանը։ Ռուսաստանում արտոնությունների կարգը որոշվում է տեղական օրենսդրությամբ, ճշտեք դա ռուսական հաշվապահի հետ։
- Պահպանեք Ռուսաստանի մեջ վճարված հարկի փաստաթղթերը՝ Հայաստանում հաշվանցում ներկայացնելու համար։
- Եթե հարկը գանձվել է ոչ համաձայնագրով կարգով, դիմեք ձեր ռեզիդենտության երկրի լիազոր մարմնին՝ երեք տարվա ընթացքում առաջին ծանուցումից (հոդ. 24)։ Հայաստանում դա Ֆինանսների նախարարությունն ու ԿԳԴ-ն կամ նրանց ներկայացուցիչները, Ռուսաստանում՝ ՌԴ ֆինանսների նախարարություն կամ ներկայացուցիչ։
Տեղեկատվության փոխանակում և վեճեր
Հոդված 26-ը պարտադրում է հարկային մարմիններին փոխանակել համաձայնագրի և հարկային օրենքների կիրառման համար անհրաժեշտ տեղեկատվությունը։ 2011-ի արձանագրության համաձայն հոդվածը փոխարինվել է նոր տարբերակով․ չի կարելի հրաժարվել տեղեկատվություն տրամադրել միայն բանկում կամ վստահված կառավարչի մոտ գտնվելու պատճառով։ Հոդված 25-ը նախատեսում է աջակցություն հարկերի գանձման գործում։
Հաճախ հանդիպող սխալներ
- Կարծել, թե համաձայնագիրը ինքնաբերաբար նվազեցնում է հարկը․ պարտադիր է ռեզիդենտության տեղեկանքը և գործակատարի կողմից կիրառումը։
- Ընթերցել միայն 1996-ի տեքստը և հաշվի չառնել 2011-ի արձանագրությունն ու MLI-ն։
- Մոռանալ, որ ռեզիդենտության երկիրն, ընդհանուր առմամբ, նույնպես հարկում է եկամուտը՝ համաձայնագրի կիրառումից հետո։ Հաշվանցումը փրկում է, բայց միայն ձեր երկրի հարկի չափով։ Բացառություններ կան, օրինակ՝ նախորդ աշխատանքի կենսաթոշակը հարկվում է միայն աղբյուրի երկրում (հոդ. 17)։
- Շփոթել հարկային եւ արժութային կարգավորումը։ Ռուսաստանի հաշիվների կանոնները տե՛ս Կիկ և հաշիվներ ռուսների համար հոդվածում։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ե՞րբ է ստորագրվել Հայաստանի և Ռուսաստանի արեւ երկակի հարկման համաձայնագիրը, և արդյոք այն գործող է հիմա։
Որո՞նք են դիվիդենտների հարկի դրույքաչափերը Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև համաձայնագրով։
Ո՞ր երկրում պետք է հարկ պետվի հայկական ֆրիլանսերի ռուսական պատվիրատուից ստացած եկամուտը։
Ինչպե՞ս հաստատել Հայաստանի հարկային ռեզիդենտությունը համաձայնագրի համար։
Որտե՞ղ է որոշվում վեճը, եթե երկու երկրներն էլ ցանկանում են հարկել եկամուտը։
Աղբյուրներ և օրենքներ
- ՀՀ և ՌԴ միջև եկամուտների և գույքի երկակի հարկման վերացման մասին համաձայնագիր 28.12.1996, հայերեն տեքստ (հին տառերով) ՀՀ ֆինանսների նախարարության կայքում (ստորագրվել է 28.12.1996, ուժի մեջ է մտել 17.03.1998)
- ARLIS․ 24.10.2011 թ․ արձանագրություն՝ ՀՀ և ՌԴ 28.12.1996 թ․ համաձայնագրի փոփոխությունների վերաբերյալ (ուժի մեջ է 15.04.2013-ից, ռուսերեն տեքստ)
- ՀՀ Ֆինանսների նախարարություն․ MLI կոնվենցիայի կիրառման մասին ծանոթագրություն (երկրների աղյուսակ, այնտեղ նաև Ռուսաստանի տողը)
- ՀՀ ԱԳՆ․ առևտրի և տնտեսության ոլորտի երկկողմ համաձայնագրերի ցանկ, Ռուսաստանի՝ երկակի հարկման մասին տողը
- ՀՀ հարկային օրենսգիրք՝ գործող խմբագրություն ARLIS-ում (հայերեն)․ հոդ. 20 (օտարերկրյա հարկի հաշվանցում), հոդ. 150 մաս 8 (դիվիդենտներ՝ 5%), հոդ. 314 (ռեզիդենտության տեղեկանք)
- ՌԴ Հարկային ծառայություն․ 1996 թ․ համաձայնագրի տեքստ (ռուսերեն)
Հոդվածը տեղեկատվական բնույթ ունի և չի փոխարինում ձեր դեպքով խորհրդատվությանը։